Beş yer, bir ülke.

Kubbe, 6. yüzyılda İmparator Iustinianus döneminde yükseldi. Mimarlar Miletoslu Isidoros ve Trallesli Anthemios, yaklaşık 31 metre çapındaki örtüyü pencere halkasının üzerine oturttu. İçeride ışık duvardan değil, kubbenin eteğinden gelir.

1453'te camiye çevrilen yapı, 1935'te müze oldu ve 2020'de yeniden ibadete açıldı. Mozaikler, hat levhaları ve mermer kaplamalar aynı salonda durur. Ayasofya'yı gezmek, tek bir dönemi değil, üst üste binmiş birkaç şehri okumaktır.

Peri bacaları, yanardağ küllerinin yağmur ve rüzgârla aşınmasından kalır. Üstteki sert kaya şapkayı, alttaki yumuşak tüf ise gövdeyi oluşturur. Göreme ve çevresi bu yüzden açık bir jeoloji dersi gibi okunur.

Vadinin altında başka bir Kapadokya vardır: Derinkuyu ve Kaymaklı gibi yeraltı şehirleri. Yüzeyde balonlar şafakta yükselirken, taşın içindeki odalar serin ve karanlık kalır. Bölge, hem manzarası hem de bu gizli katmanı için UNESCO listesindedir.

Terasları kalsiyum karbonat biriktirir. Sıcak su yamaçtan inerken mineralini bırakır; her havuz, bir öncekinin kenarında yavaşça yükselir. Beyazlık bir boya değil, suyun yüzyıllarca yazdığı bir kabuktur.

Hemen yanında Hierapolis uzanır: tiyatro, nekropol ve antik havuz. Pamukkale ile bu Roma kenti birlikte UNESCO listesindedir. Biri mineralin, diğeri taş kentin ritmidir; ikisi de aynı yamaçta biter.

Celsus Kütüphanesi 2. yüzyılda, vali Tiberius Julius Celsus için oğlu tarafından yaptırıldı. Cephe iki katlı görünür; asıl salon daha sadedir. Nişlerdeki heykeller bilgeliği, erdemi, bilgiyi ve düşünceyi temsil eder.

Efes bir zamanlar Ege'ye açılan büyük bir limandı. Körfez alüvyonla doldu, kent denizden uzaklaştı. Artemis Tapınağı'ndan bugün birkaç iz kalır; oysa dünyanın yedi harikasından biri burada yükselmişti. Okunan cadde, o kayıp limanın yönünü hâlâ bilir.

Anıtı Kommagene kralı I. Antiokhos, MÖ 1. yüzyılda yaptırdı. Dev başlar bir zamanlar oturan gövdelerin üzerindeydi; depremler onları terasa indirdi. Tümülüs yaklaşık 50 metre yükselir, zirve 2.150 metreye yakındır.

Doğu ve batı terasındaki yüzler tanrıları ve kralı taşır: Zeus, Apollon, Herakles ve Antiokhos yan yana durur. En sakin saat şafağın hemen öncesidir. Işık alçalınca ovaya bakmak, bu sayfanın son cümlesidir.